Een jaar, een heel jaar zonder mijn vader. Eerder voelde ik niet de ruimte om hier veel over te delen. Het was aan de ene kant te moeilijk en aan de andere kant vond ik dat ik me niet moest aanstellen. Hij was al 79, had een kwetsbare gezondheid dus moest ik vooral dankbaar zijn. Dankbaar dat ik hem zo lang mocht hebben als vader. En dankbaar dat hem verder lijden bespaard was. En echt, dat ben ik ook, maar toch, ik moest wel verder zonder mijn vader. En hoe doe je dat in hemelsnaam?
Het is iets waar iedereen mee te maken krijgt in het leven. Sterker nog, het is één van de weinige zekerheden in het leven, we worden geboren en we gaan weer dood. Dan zou je toch denken dat de evolutie inmiddels helemaal geregeld heeft dat we fysiek en mentaal om kunnen gaan met de dood. In de praktijk valt dat toch een beetje tegen, zo heb ik afgelopen jaar zelf ervaren.
Ik had een hechte band met mijn vader, al botsten we ook. Vanwege die hechte band wist ik dat het verlies me zou raken en dat ik ruimte moest geven aan de rouw. Over hoe het dit eerste jaar met me ging en wat ik ervan leerde kun je lezen in dit blog, mijn meest persoonlijke blog ooit.
Wat eraan voorafging
De anderhalf jaar voor mijn vader overleed waren heel intens. Hij ging ziekenhuis in en uit, kreeg tia’s, hartklachten en worstelde met ernstige benauwdheid en longaanvallen door COPD. Voor dat laatste revalideerde hij in een speciaal COPD-traject in een centrum waar mijn moeder revalideerde voor een driedubbele bekkenbreuk. Qua fysieke ellende hadden mijn ouders de jackpot gewonnen. En wij als kinderen hadden het druk met mantelzorg. En daardoor was het contact dus zeker die laatste maanden heel intensief.
Na de laatste longaanval van mijn vader werd duidelijk dat hij niet meer beter kon worden. Zijn lijf kon niet meer. Door zijn levensstijl was het eigenlijk al heel knap dat zijn lijf het 79 jaar vol had weten te houden. In overleg met de longarts werd de behandeling gestopt en verhuisde hij naar een hospice. In de ambulance hadden ze nog nooit meegemaakt dat iemand zo gezellig babbelend zijn levensverhaal vertelde op weg naar een hospice. Dat was mijn vader, altijd het hoogste woord en dat was ook zo in zijn laatste dagen.
Hij heeft nog van iedereen persoonlijk afscheid kunnen nemen en had voor iedereen een persoonlijke boodschap. Hij keek positief terug op zijn leven dat echt niet makkelijk is geweest en vond dat hij een mooi leven had gehad. Het ging heel snel slechter met hem en al na een paar dagen overleed hij, heel rustig, terwijl ik naast hem zat. Achteraf tekenend voor de band die we hadden, ik voelde aan dat ik die laatste 24 uur bij hem moest zijn. Sinds die zondagochtend, 9 februari half 8, heb ik geen vader meer.
En dan heb je ineens geen vader meer
En dan gaat het leven door, zonder vader. Die eerste maanden waren zwaar. Omdat mijn vader vlak bij me woonde zag ik hem heel vaak. Er viel dus een gat in mijn dagelijks leven. Al die dagen dat hij er normaal was en nu ineens niet. De momenten die vanzelfsprekend leken, waren leger en stiller geworden. Al die eerste keren zonder mijn vader, verjaardagen, de donderdagen waarop ze kwamen eten, heel veel eerste keren met een lege stoel. Ik was er niet op voorbereid en kan er niet aan wennen.
Na mijn vaders uitvaart ging ik weer snel aan het werk. Ik had een opdracht voor de gemeente Amsterdam en die wilde ik netjes afronden. Plichtsgetrouw en verantwoordelijk, hardwerkend, precies zoals ik ben opgevoed. Daarnaast hadden we meteen van alles te regelen voor mijn moeder die niet meer thuis kon wonen en nu ineens alleen moest verhuizen naar een verpleeghuis. Hun huis moest ook leeggehaald en opgeleverd, dus er was van alles te regelen en te doen.
Mijn rouwpad te voet
Ik voelde daarnaast ook dat ik ruimte moest nemen, ruimte om bij te komen en ruimte om te rouwen. Dus ik nam een sabbatical. Voor een Westfriese tuindersdochter vrij ongebruikelijk: gewoon vrij nemen, niks doen. Geen werk, geen verplichtingen, geen agenda. Niet goed voor de omzet, maar wel goed voor mij.
Wandelen werd mijn anker en misschien zelfs wel mijn redding. Het Floris V-pad, van Amsterdam naar Bergen op Zoom, werd mijn eigen rouwpad. Stap na stap, kilometer na kilometer, met de wind door mijn haren en de zon op mijn gezicht. De natuur werd mijn spiegel en mijn steun. Daar kon ik voelen wat ik voelde, denken wat ik dacht, zonder dat het iemand stoorde. Daar kon ik mijn vader missen, maar ook lachen om zijn rare streken. De eerste kilometers waren zwaar, de tegenwind leek harder, mijn lijf leek zwaarder. Maar gaandeweg werd het lopen lekkerder, lichter, makkelijker.
Ik deed het niet alleen
Ik liep niet alleen, maar mijn man liep mee. We deelden wat er te delen viel, maar waren ook samen stil, stap voor stap, 270 kilometers lang, de lengte van het Floris V pad. Onze vaders liepen mee in onze gedachten, iedere kilometer.
Dat hele jaar zonder mijn vader deed ik het sowieso niet alleen. Ik had bijgeleerd de afgelopen jaren, dus ik had gesprekken met mijn eigen coach. Nuttig, helpend en verhelderend, noodzakelijk ook om niet in mijn oude valkuilen te stappen, door te zetten, tanden op elkaar. En te voorkomen dat ik deze vrije tijd zou gebruiken voor allerlei klussen die waren blijven liggen. Weglopen voor mijn verdriet.
En ik deelde met anderen wat het met me deed. Dat was fijn, helpend ook, samen delen maakt het lichter. Het zorgde ook voor een verdieping in de relaties met de mensen om me heen, heel fijn. Je komt er dan ook achter dat iedereen zo zijn ervaringen heeft met rouw. Ik had ook best wat ervaring, maar nog nooit zo enorm dichtbij als nu met mijn vader.
Een ander soort rouw
Rouwen met mijn moeder ging anders. Mijn moeder leeft met dementie en dat maakt het ingewikkeld. Ze weet niet meer precies wanneer mijn vader overleed, maar ze mist natuurlijk wel zijn aanwezigheid. Zij moest verhuizen naar een verpleeghuis, alleen op een kamer na meer dan 55 jaar samen. Dat was ook pijnlijk en verdrietig om te zien. Mijn vader was altijd luid aanwezig, want hij was een beetje doof. Zijn gezelligheid, zijn luide verhalen en de chaos die hij soms meebracht. Zij mist dat net zo als ik.
Tegelijkertijd is er vanwege de dementie ook een ander soort rouw waar we mee te maken hebben, een levend verlies. Mijn moeder is niet meer zoals mijn moeder altijd was. Dat levert veel moeilijke momenten op en dat maakte het afgelopen jaar nog wat zwaarder.
Fysieke en mentale gevolgen van rouw
Door wat ik zelf meemaakte, las ik allerlei boeken over rouw en heb me verbaasd hoe weinig er bekend is over de fysieke en mentale gevolgen van rouw. Zo heeft je brein een soort van Google maps aangelegd voor de persoon die je mist en die is dus na het wegvallen totaal in de war. Het kost tijd om nieuwe neurale paden in je brein aan te leggen. Nieuwe paden zonder mijn vader. Daarnaast krijgen veel mensen verschillende fysieke klachten, bij mij speelde mijn nek, een oude klacht, weer flink op. Door de chronische stress ten gevolge van het verlies en in ons geval ook nog een intense mantelzorgperiode is het verlies bijna vergelijkbaar met de gevolgen van overspannen zijn of burn-out. Dat voelde ik ook in mijn lichaam, die met allerlei kwalen aangaf dat er iets mis was. Gelukkig kwam ik daar met hulp van een osteopaat, ademcoach en yoga grotendeels vanaf.
Gemis in het dagelijks leven
Er zijn ook kleinere dingen die anders zijn. Mijn vader bleek mijn grootste fan. Hij was geen prater over emoties, zei niet dat hij van me hield, maar hij uitte dat anders. Hij was enthousiast over dingen die ik deed. Het voelt gek dat dit er niet meer is.
Zelfs de tuin snoeien voelt anders, omdat hij er niet meer is om te komen kijken. Onze tuin is ooit deels door mijn vader aangelegd, dus voelde het een beetje als zijn tuin. En hij hield goed in de gaten wat we hadden gedaan. Afgelopen jaar was er niemand die trots was op de pas gesnoeide haag, het voelde meteen een beetje minder nuttig Ik bleek steun te halen uit zijn graf, wat ik niet van mezelf had verwacht. Bijna iedere week ging ik ernaartoe en hield het netjes, omdat ik vind dat hij dat verdient.
Gelukkig zijn er ook heel veel kleine, grote en warme herinneringen die ik nu extra koester. We hebben altijd veel tijd met elkaar doorgebracht, vakanties, samen eten, even een praatje. Kostbare herinneringen. Ik heb ook zijn voicemailberichtjes nog en die luister ik weleens terug. Zijn korte telefoontjes over wat hij gegeten had. Ook eentje waarbij hij geïrriteerd is dat ik niet opnam. Zo was hij ook, net als ik eigenlijk, ongeduldig. Maar grotendeels blije telefoontjes, luid en duidelijk.
Het zijn de kleine dingen waar het om gaat
Een jaar zonder mijn vader leerde me iets wat ik eerder misschien toch nog te vanzelfsprekend vond: het gaat om de kleine dingen. Tijd doorbrengen met de mensen die je liefhebt, de kinderen die een grap maken aan tafel, een kop koffie in de zon, een vogeltje in de tuin, een wandeling in de natuur met mijn man. Het vermogen om stil te staan, te genieten en te voelen. Niet rennen en niet alles snel willen doen. Niet steeds plannen en afvinken. Gewoon zijn.
Zo wil ik leven en jij?
Dat is hoe ik wil leven. Bewust, met aandacht en met liefde. Aan het eind van mijn leven wil ik net als hij kunnen zeggen: “ik heb een mooi leven gehad”. En ik wil dat nu al voelen, elke dag opnieuw. Dus ja, het was zwaar. Een jaar zonder hem viel me niet mee. Maar ik heb ook veel geleerd en dat neem ik mee: koester de kleine dingen, laat je hart spreken, deel wat je voelt en vooral geef jezelf de ruimte om te voelen. Dat is leven, echt leven.
En jij? Kun jij dat zeggen over hoe je nu leeft en werkt? Voel je dat je elk moment benut of ren je nog te vaak langs de kleine dingen die er echt toe doen? Ik ben benieuwd hoe jij hiernaar kijkt.
En misschien heb je zelf ook ervaring met rouw en wil je die delen. Graag, want het delen, het praten over dit onderwerp waar we allemaal mee te maken krijgen, helpt. Misschien kunnen we dit wat vaker doen met elkaar, open zijn over wat we lastig vinden of wat verdriet doet.
Reageer op dit blog door me een bericht te sturen of maak gerust eens een afspraak. Je vindt mijn contactgegevens onder aan deze pagina.
Wil je vaker mijn blogs lezen?
Abonneer je dan. Hieronder ⤵️ kun je je inschrijven om altijd als eerste mijn nieuwste blog in je mailbox te ontvangen.